|
La dança dicha Tradicionala en Provença :
Qu’es aquò ? Luciana Porte-Marrou.
Portisson
En Provença dos moviments agropan de publics diferents
:
• La Dança folclorica estructurada en grops,
associacions e federacions,
• La Dança populara, gaire organisada.
Tant l’un coma l’autre se dison " tradicionaus
".
Farandola, Alpes Maritimes. Col. Porte-Marrou
Pasmens
leis actors d’aquelei dos moviments se rescòntran
pas sovent, desseparats que son per seis objectius e sa
formacion, fonsament diferents. Maugrat aquò se remarca
a l’ora d’ara un interès manifestat per
quauquei grops folclorics per la dança populara de
bal.
• Lei dançaires folclorics son formats per èstre
d’actors e se donar en espectacle, quauqueis uns, per
de mèstres de dança diplomats d’unei
federacions que deliuran son ensenhament bontosament dintre
seis associacions .
• Lei dançaires populars fan de fes son aprendissatge
dins d’obradors mestrejats per d’animators benevols
e non diplomats, per lo plaser de dançar dins lei
" balètis " (1). De còps que i a
venon soncament au bal se cresent d’aprendre per imitacion.
Dançar au PaIs. Photo F. Porte
Lei
Danças folcloricas en Provença
Son de reconstitucions, mai ò mens exactas, de danças
" organisadas " dins lo cas de manifestacions
fèstivas, lo mai sovent per la classa dei joines
agropats en Abadiá de la joinessa ò encara
de corporacions, a dei datas ben precisas, amb un rituau
fidelament seguit : vòtas, romavatgis, Fèsta
de Dieu, Fèsta dei Fòus, dei Meissons, de
Sant Joan, de Sant Aloi, Ofèrtas, Fèstas de
Caritat, Carnaval, eca … ò encara ramentant
de fachs istorics qu’an marcat ò cambiat la
vida sociala dau païs.
Aquelei danças e jòcs se son modificats ambé
l’evolucion de la societat e dei biais de viure.
La tòca d’aquelei manifestacions collectivas
(de còps, de protesta còntre l’estat
de fach qu’es la dominança dei classas superioras)
s’es pauc a cha pauc escafada per laissar plaça
solament an una representacion coregrafica scenica.
A la mitat dau sègle XIX, ja quauqueis autors de
racòntes de viatges, se lanhavan de veire desparèisser
aquelei manifestacions.
Fondat en 1854 per Frederic Mistral ambé sieis autrei
joinei poètas, lo Felibritge se donet per tòca
de tornar a Provença, e pus largament a l’ensems
dei Païs d’Òc, son identitat e d’afortir
l’especificitat de son patrimòni culturau.
Ambé l’aprendissatge de la lenga e la respelida
de la literatura, lei Fèstas reviudadas ò
francamant creadas, lei danças fuguèron tant
d’otís d’aquesta reneissança.
Farandolaires,
Arles vers 1920. Col. Porte-Marrou
La Farandola espontanèa amb un nombre illimitat de
participants qu’èra autrei temps lo mejan de
coësion dins leis ocasions festivas ò dramaticas
(Revolucions de 1789, 1848/51, ò " Exaltacion
dau Papa Pie VI " en Avinhon, visitas de sobeirans
en Provença, Fèsta de la Tarasca a Tarascon)
se coragrafia en 1876 en Arle. Lei concors se multiplican
entre lei Societats de Farandola dei vilatges dau Gard e
dei Païs Bas-Rodanencs. Lo renovament dei danças
provençalas èra entreprés dins lo Païs
Tolonenc per Sénher Pasqualini (2) encoratjat per
Marceu Provence – folclorista – (3) dins leis
annadas 1910/1913. Puèi Victor Tuby de Canas, a l’entorn
de 1919 ambé l’Acadèmia Provençala,
fai de collectatges e mai de reconstitucions de danças
adoptadas e adaptadas per lei grops folclorics que venián
a l’après dei Societats de Farandola.
Aquestei fuguèron creadas per de jovents qu’avián
aprés a l’armada la tecnica dei danças
de caractèr. L’ensenhament de la dança
a l’armada creat per Louvois en 1682, espandissiá
lei pas e lei danças dau repertòri de la Fiera
e mai aqueu dei tiatres parisencs.
Aquelei danças aguèron en Provença
un ròtle de marcaire d’identitat regionala qu’aguèron
pas agut dins d’autrei províncias coma per exemple
lo Maine ò la Torena, mai que posquèron endrudir
d’un certan biais, lo repertòri dei danças
dau Païs Basco.
Lei Societats de Farandola de Lengadòc, nombrosas,
an resistit longtemps an aquesta identificacion, mai lo
repertòri – dich provençau – s’es
impausat e sa reconeissença es uei acomplida.
Pauc a cha pauc, lei grops folclorics an remplaçat
lei Societats de Farandola ambé l’introduccion
de danças reconstruchas a partir d’un esquèma,
de còps autentic, dins leis annadas 1920/40. Ambé
la creacion dau " Musée National des Arts et
Traditions Populaires " (Georges-Henri Rivière
1937) e deis " Archives Internationales de la Danse
", comença l’oficialisacion dei recercas
ja entrepresas.
Apres 1940, lei Federacions de grops folclorics tròban
dins la politica culturala de Vichei " un climat propice
à leurs activités " (4).
A l’ora d’ara, lei grops folclorics son en plena
expansion en Provença. Lo torisme quicha sus seis
activitats. Lei Festivaus se multiplican e per acontentar
la demanda toristica, lei datas dei fèstas tradicionalas
son, de fes, desplaçadas.
La recerca de qualitat scenica es la tòca essenciala
per d’unei grops. Se pòdon qualificar "
d’estilisats " e participan en de Festivaus de
Folclor Internacionau.
La mesa en scena es privilegiada au prejudici de l’autenticitat
– mai es que i a vertadierament una autenticitat ?
Lei prestacions dei grops folclorics de l’Est an influenciat
fortament aquesta recerca : viestits de colors armonisadas,
cambas de mai en mai auçadas, coregrafias recercadas,
musicians d’eleit deis estruments de mai en mai variats.
Se deplaçan à l’estrangier, arrapant
amb aquò la joventura ambé de viatges. Vòlon,
de còps, " transmetre la tradicion " mai
son gaire nombrós aquelei que religan cultura regionala,
lenga e dança !
D’autrei grops, pas tant " flamejants ",
se vòlon mai " autentics " e avivan sei
vilatges a l’escasença de fèstas localas.
Mai lo respect dei danças que li son estadas ensenhadas
leis empedís pas, pasmens, de lei coregrafiar. La
mesa en espectacle se pòu pas passar d’una adaptacion
scenica. Son ròtle sociau es important dins sei comunas.
Se vòlon un liame entre lei generacions, mai gaire
de joines venon vers elei !
Enfin, una manifestacion autra dau grop folcloric es lo
" Balet ". Mai d’un assai es realisat, siá
en partent d’una costuma locala, d’un cònte
regionau ò escrich especialament, que permete l’introduccion
de danças e cants dau repertòri provençau
e mai de danças de caractèr revindicadas coma
talas mai adaptadas a la societat de uei. Aquesta draia
deu encara s’afirmar per d’autrei realisacions
.
Farandola
à St Michel, 1980
La Dança populara provençala
Es necessari de la plaçar dins l’encastre generau
de la dança e de son evolucion e mai de la restacar
an aqueu tronc commun universau.
Se saup pas grand causa dei danças de l’Edat-Mejana,
a despart dei Rondas, Caròlas ò Trescas. Mai
Antonius Arena (5) nos dona d’entressenhas preciosas
sus lo repertòri qu’èra de mòda
en Provença a la començança dau sègle
XVI : Dança bassa e auta, Tordion, Brandes, Martingalas,
Sautarèlas, Pavanas, Janòla, Galhardas, Antigalhas,
Corentas, Moriscas, Mòmerias.
Mai, ailàs !, n’avèm pas conservat la
tradicion ! La Provença, luòc de passatge,
a de tostemps aculhit aisadament e apreissament lei danças
vengudas de l’enfòra en leis adaptant a son
biais ;
Avèm dançat au sègle XVI la Vòlta,
e mai Arena ne’n parlesse pas. Enebida par la Glèisa
(6) en causa de son caractèr " erotic ",
l’òm vòu ben reconéisser son origina
provençala. Puei, lo suau menuguet, butassat per
lo Rigaudon que son estrambòrd au sègle XVII
lo faguèt enebir per leis autoritats religiosas e
civilas (7) . Se còntesta pasmens pas sa provençalitat.
Abravonit, aborgalit per lei Mèstres de Dança,
es devengut una dança de moviments estilisats, e
lo nom de rigaudon se retròba encara au sègle
XVIII per designar un pas a la fin de quauquei figuras de
còntradanças.
Quand s’endevèn la Revolucion, la còntradança
es la reina dei balètis publics tant coma dins lei
salons de l’aristocracia provençala, ambé
quauquei fes de danças de caractèr coma l’Englesa,
la Jacòna, l’Alemanda, la Gavòta, la
Perigordina, lo Pas Francés, la Provençala
(8).
E de segur, la Farandola ! que se ne’n fai mencion
dins leis escrichs, sota son nom provençau de "
Farandoula " ò " Falandoula " ò
de còps, de " brande, brandi ò brandou
" tre lo començament dau sègle XVIII.
Es la dança mai populara de la Provença Auta
e Bassa, de la Comtat de Venissa au païs Niçard
(se sòna quauquei fes, Moresca en Païs Grassenc).
Son lei danças de bal que son nomenadas aiçí,
laissant de caire lei danças organisadas per de fèstas
tradicionalas (Baccuber, lei Espasas, lei Turcas, Leis Olivetas,
lei Fielosas, lei Bofets) especialas an una circonstància
ò un luòc precís.
Dançar au Pais. Photo F. Porte
La
còntradança qu’aviá cochat
lo menuguet fuguèt transformada en " quadrilha
" tre lo començament dau sègle XIX ambé
cinc ò sièis figuras onte l’uelh es tirat
per un dançaire " solò " qu’executa
de pas de auta tecnicitat mai la quadrilha sensa sofisticacion
es populara dins lo campèstre. Es encara la fondamenta
dei balètis sota la Restauracion e se mantendrà
fins a la guerra de 1914/18 après una reculada provisòria
quand arribaran lei danças per pareus .
La Valsa ò " Walsa " introducha
fin XVIIIe en Franca e la quadrilha de quatre ò uech
personas an sempre la favor dei dançaires encara
sota l’Empèri Segond.
Mai tre 1844/50 la lònga tiera dei Polcàs,
Masurcàs, Escotichas, Varsiovanas, Troïcàs,
Austrianas, Berlinas, Galòpas, Cotilhons … modifica
un pauc lo repertòri dei bals en Provença
coma d’en pertot dins l’Euròpa occidentala.
A la fin dau sègle XIX, lei " professors de
danças parisencs " crèan, a bòudre,
de danças nòvas. Quauqu’unei se son enraïçadas
encò nòstre (Provença es sèmpre
lèsta per aculhir la novetat). Mai avèm sachut
adaptar a l’estíl nòstre e provençalisar
lei danças forestieras en compausant de melodias
acompanhadas, de còps, de paraulas en Oc.
Ronde
à St Jean d'Entreveaux, vers 1920. Col. Porte-Marrou
Conclusion
Uei, lei consideran coma part de nòstre patrimòni
culturau e avèm poscut reculhir encara dei darriers
testimònis d'aquela epòca d'aquí de
formas que transmetèm a nòstrei contemporanèus.
Aquelei danças poirián compausar lo repertòri
dau balèti nòstre dich " tradicionau
ò occitan ò provençau " …
ambé de farandolas, segur, de rigaudons, de quadrilhas,
encara dançats fins ais annadas 1940/45, de còntradanças,
vòltas e cotilhons …
Mai, se dins leis annadas 1970/80 , sota l’influénçia
dau " revival " aquest balèti, dich tradicionau,
retrasiá ben l’esquèma generau d’enraïçament
dins una cultura regionala " Viure e trabalhar au Païs
" semble plus que correspònde a l ‘espèra
dei balaires de uei.
Fau, mai que mai, de varietat dins lo repertòri.
Lei danças dei regions occitanas autrei, Aquitània,
Auvernha, Lemosin, son majoritàrias e lei formas
tipicament provençalas son per s’avalir. Leis
estíls, pasmens diferents, s’unifican e aquò
es de plànher ! Mai, belèu qu’amb una
formacion dei dançaires apropriada, aquelei mancas
se poirián melhorar.
Un mesclum autre es de mòda a l’ora d’ara.
Leis obradors de danças forestieras ai païs
occitans son a florir de pertot. Es interessant de descubrir
lo patrimòni coregrafic de regions ò de nations
autrei. Mai, perqué introdurre dins un bal "
occitan " una majoritat de danças internationalas
?
A l’estrangier siam urós de dançar ambé
leis autoctòns dau païs onte sejornam mai dins
un balèti, que vènon faire de danças
traditionalas romanas, gregas, ongaresas, irlandesas, englesas
… e mai bretonas, mau executadas, perqué fau
de temps per leis aprendre e pas traïr son esperit
!
Siam en Provença, començam per ben aprendre
lei danças nòstras, per lei faire ambé
gaug e lei transmetre dau mièlhs que se pòsque
dins lo respèct deis ainats que nos leis an legadas.
Aquò es pas un replagament afrejolit ! Au contrari,
s’enraïçar fons dins lo patrimòni
culturau dau luòc onte vivèm, es que seriá
pas lo biais melhors de se dubrir an un universau que s’enriquís
de nòstrei diferéncias ?
Luciana
PORTE-MARROU
********************************************************
Nòtas
:
(1) Balèti : A l’origina, bal popular dins la
region marselhesa, uei emplegat dins Provença tota.
(2) Pasqualini : Director de la Societat d’Art Coregrafic
dau Morrilhon.
(3) Marceu Provence : Nascut a Marselha en 1892, de son
nom vertadier Marcel Joannon.
(4) M.T.Duflos-Priot " Un siècle de groupes
folkloriques en France " p 51 – L’Harmattant
– Paris – 1995.
(5) Antonius Arena : Nascut a Soliès – Var –
estudiant a l’Universitat d’Avinhon – mòrt
vers 1544 a Sant Romieg de Provença.
(6) Vòlta : Interdiccion episcopala (ordonancia dau
16/03/1541 archius municipaus de La Ciutat) – Nòtas
de viatges (a Marselha) Felix e Thomas Platter – p
314.
(7) Rigaudon : Arrèst dau Parlament dau 3 d’abriu
1664.
(8) Document " La Danse à Carpentras et dans
le Comtat " - Henri Dubled (in Rencontres 71 novembre
/décembre 1967).
|
